EditRegion4

Jan Koolen (1937-2016)

[laatste wijziging: 21 mei 2016]


 

Jan KoolenOp woensdag 18 mei 2016 ontving ik het droevige bericht dat Jan Koolen op 14 mei is overleden. Jan, voluit Johannes Leendert, was een bevlogen mens. ZIjn hele leven heeft hij zich ingezet voor het behoud van de natuur. Vooral zijn betrokkenheid bij de Biesbosch is in dit opzicht spreekwoordelijk. Jan heeft ook de tegenwoordigheid van geest gehad om vanaf het eind van de jaren vijftig de landschappelijke veranderingen in het zuidwestelijke deel van Nederland vast te leggen. Dan spreken we over landschappen waarvan we delen nu misschien niet eens meer goed zullen herkennnen en die ook deels volledig zijn verdwenen, zoals natuurmonument De Beer. Jan heeft het landschap van De Beer in zijn nadagen vastgelegd in een unieke serie van ca. 700 dia's. Jan heeft ook een belangriijke rol gespeeld bij de totstandkoming van het boek over De Beer. Zo leverde hij een aantal mooie foto's maar bovenal schreef hij voor het boek een tekst van 17 pagina's over een virtuele wandeling over De Beer. Hij deed dit op zo'n manier dat het leek alsof hij gisteren nog op De Beer was geweest. Deze tekst vormde ook de basis voor de beschrijving van een wandeling op deze website; Wandeling De Beer, eind jaren vijftig/begin jaren zestig.

Jan was al jaren ernstig ziek. Al decianna was hij nierpatiënt. Daarnaast werd Jan een aantal jaren geleden getroffen door een herseninfarct. Hierdoor was hij aan beide benen verlamd geraakt en kon hij zich alleen nog per rolstoel voortbewegen. Ook was hij daaroor gedwongen om te verhuizen naar een zorgcomplex, waarover hij (terecht) bitter kon spreken als het om de financiële consequenties van het moderne zorgsysteem ging. In het persoonlijke vlak bleef Jan echter even geïnteresseerd als voorheen. Het was altijd fijn om bij Jan op bezoek te komen en met hem te praten over zaken die hem aan het hart gingen. Hij was niet bang om dood te gaan. Jan was van mening dat hij een mooi en gevuld leven had gehad. En daar heeft hij helemaal gelijk in. Niettemin is het moeilijk om de gedachte toe te laten dat deze bijzondere man er niet meer is.

Overlijdensbericht Jan Koolen [ opent pdf in nieuw venster]


Jan Koolen (1937) leerde De Beer kennen in het begin van de jaren vijftig. De eerste aanblik van De Beer was zo overweldigend dat Koolen De Beer voor altijd in zijn hart sloot. Jaren later herinnert hij zich:´Ik zal een jaar of 12, 13 geweest zijn. Het was in het begin van de jaren vijftig. Wij woonden in Den Haag. Mijn vader had een motor gekocht en vroeg of ik mee wilde voor een ritje. Eerst naar familie in Rotterdam en daarna naar De Beer. De Beer, zo legde mijn vader uit, was een natuurgebied aan de zuidkant van de Nieuwe Waterweg. Het was iets bijzonders, hij was er voor de oorlog wel eens geweest. Mij leek het wel wat, vooral dat ritje op de motor dan. Na het bezoek aan de familie gingen we met het pontje bij Maassluis over naar Rozenburg. Daarna via de betonweg langs de Nieuwe Waterweg naar De Beer. Het was druk bij De Beer. Wat wil je: het was een mooie zomerse dag. We kochten een toegangskaartje. We liepen over de bestrate weg naar het westen. Aan het eind van de weg konden we het Groene Strand overzien. Zoiets had ik nog nooit gezien, zoiets moois. Daar, op dat moment, naast mijn vader is mijn liefde voor De Beer ontstaan. Vaak ging ik daarna terug, op mijn fiets vanuit Den Haag naar Hoek van Holland. En dan over met het pontje van Arie Prins. Een kaartje kopen bij Korfmaker en dan De Beer in. Pas jaren later ontdekte ik dat je ook Vriend van De Beer kon worden en dan een jaarkaart kon kopen. Korfmaker had mij daar nooit iets van verteld.

Halverwege de jaren vijftig kwamen de verhalen dat De Beer zou gaan verdwijnen. Zoiets kon ik toen nog niet geloven: zo'n prachtig en waardevol gebied. Dat kon toch niet zo maar op de schop gaan? Ik ben toen kleurendia's gaan maken, want ik wilde vastleggen wat er toen nog was. Het was pas kort daarvoor dat deze diafilms in Nederland gekocht én ontwikkeld konden worden. Twintig films heb ik volgeschoten; een diafilm kostte toen een kapitaal. Daarnaast was ik al jaren bezig met zwartwit. Zo heb ik iets kunnen vastleggen van het bijzondere van De Beer. Het werd wel steeds moeilijker. Toen het noordoostelijke deel helemaal vergraven was, werd de ingang verplaatst naar de zuidkant van De Beer. Ik ging dan met de pont bij Maassluis over naar Rozenburg en vandaar naar De Beer; een afstand van zo'n 15 kilometer vanaf Rozenburg. Dan uren lopen op De Beer en dan weer 15 kilometer terug. Eigenlijk was het toen al niet meer te doen. Haast al mijn schaarse vrije weekenden van militaire dienst heb ik er aan besteed. In 1964 kwam ik op een dag met een mooie nieuwe camera en zag dat er niets van De Beer meer over was. Het Groene Strand stond vol met draaiende draglines en schreeuwende kokmeeuwen. Overal kringelde rook van brandende struiken omhoog. Ik heb me omgedraaid en ben daarna nooit meer naar die plaats terug geweest. Alles bij elkaar heb ik De Beer 157 keer bezocht.´

Jan Koolen heeft een collectie van 700 dia's van De Beer opgebouwd. Tot een aantal jaren geleden was hij een van de weinigen in Nederland die nog lezingen over De Beer verzorgde. Hij heeft ook een belangrijke bijdrage aan het boek 'Een eersteklas landschap' geleverd. Jan was namelijk verantwoordelijk voor het onderdeel 'Het landschap van De Beer in de jaren vijftig en zestig'. Hierin beschrijft hij liefdevol en met oog voor detail een virtuele wandeling op De Beer. Het is mede dank zij dit soort bijdragen dat er, naast de foto's, een goed beeld van De Beer in zijn vorm van na de oorlog is blijven bestaan.

Jan Koolen zet zich al decennia lang in voor natuurbehoud, vooral als het gaat om de Biesbosch, de grote rivieren en de het zuidwestelijk deltagebied. Hij ontving in 2009 uit handen van koningin Beatrix de Zilveren Anjer voor zijn werk op het terrein van de natuurbescherming.

Zie ook onder voor de tekst 'Een eeuwige liefde' uit het boek 'Een eersteklas landschap'. Hierin beschrijft Jan Koolen zijn persoonlijke ervaringen met De Beer.

Foto's van De Beer van de hand van Jan Koolen

Jan Koolen krijgt de Zilveren Anjer

Een filmportret van Jan Koolen op YouTube ter gelegenheid van de Zilveren Anjer 2009